M. Aurel. 2.15

Podczytuję na zajęcia dwa tłumaczenia Rozmyślań i szukam niejasnych miejsc;)

Na pierwszy ogień ks. 2, paragraf 15:

tłumaczenie Mariana Reitera:

Wszystko jest mniemaniem. Oczywiste jest bowiem to, co sądził cynik Monimos. Oczywisty jest też pożytek jego twierdzeń, byleby z nich wyciągnąć wnioski w granicach prawdy. 

(nowe) tłumaczenie Krzysztofa Łapińskiego:

"Wszystko jest osądem". Jasne są wypowiedzi przeciwko cynikowi Monimosowi. Jasny i pożytek z tej jego wypowiedzi, o ile ktoś wyciągnąłby zysk z niej w takim zakresie, w jakim jest prawdziwa.

a teraz proszę przeczytać komentarz Christophera Gilla, który wszystko wyjaśnia:

2.15 The words quoted both report a saying by the fourth-century BC Cynic Monimus, and a retort to him. His claim, which seems to express a kind of scepticism (he presented life as an illusion or ‘painted veil’, S. E. M. 7.88, 8.5), is self-refuting. If the claim is true, his words represent just what he supposes, and have no further validity. However, as Marcus goes on to suggest, Cynic sayings of this kind can be seen as having a ‘core meaning’ (to nostimon), which expresses something that is both true and potentially useful. [podkreślenie TM]

Niestety, jak widać, żaden z tłumaczy nie ma racji i obaj nie rozumieją tekstu. Pierwszy go poprawia, aby był zrozumiały, drugi tłumaczy dosłownie... i wychodzi bez sensu, bo nie wie o co chodzi Markowi i do czego się odnosi τὰ λεγόμενα. 

W drugim, kluczowym, zdaniu chodzi bowiem o to, że jeśli uwaga Monimosa jest prawdziwa, to także jego opinia - ta właśnie wyrażona - jest tylko osądem i mniemaniem, a nie czymś prawdziwym. Mimo to, jak zauważa Marek Aureliusz, wypowiedź ma w sobie coś z prawdy (ἐάν τις αὐτοῦ τὸ νόστιμον μέχρι τοῦ ἀληθοῦς δέχηται) i może być użyteczna (χρήσιμον).

Zatem - czy da się / warto czytać bez komentarzy? Owszem, ale najpierw musimy mieć dobre tłumaczenia, którym możemy zaufać. Zaopatrzone dodatkowo w dobre objaśnienia - choćby i na końcu tomu, aby nie rozpraszały w lekturze i obcowaniu z autorem;)

Dla ciekawskich dodaję oryginał i uzupełniam hasłem ze słownika Abramowiczówny do słowa ὑπόληψις:

15.  Ὅτι πᾶν ὑπόληψις. δῆλα μὲν γὰρ τὰ πρὸς τὸν Κυνικὸν Μόνιμον λεγόμενα· δῆλον δὲ καὶ τὸ χρήσιμον τοῦ λεγομένου, ἐάν τις αὐτοῦ τὸ νόστιμον μέχρι τοῦ ἀληθοῦς δέχηται. 

filozofia a śmierć

na przyszłe zajęcia (m.in.):
- M. Aureliusz, Rozmyślania,
- Seneka, Listy moralne do Lucyliusza - wyszukam i podam numery

opracowania:
- P. Paczkowski, Filozofia antyczna wobec problemu śmierci, „Przegląd Religioznawczy”, 2013, nr 3, s. 3-19 - wejdź
- P. Hadot, Twierdza wewnętrzna,

Grecy i ateizm

Polecam uwadze fragmencik książki Tima Whitmarsh, Battling the Gods. Atheism in Ancient World - wejdź
Niby tylko fragmencik, ale akurat dot. Sokratesa;)

moralność - religijność

Link do tomu (Moralia t. 1) Plutarcha, w którym znajdą Państwo utwór "O zabobonności" - wejdź

Drugie źródło to:
Teofrast, Charaktery - wejdź (do biblioteki;-)

Diogenes - idee

Diogenes - główne idee stojące za działaniami:
- natura dostarcza norm etycznych (zwierzęta - porównanie innych kultur)
- ponieważ greckie społeczeństwo - i każde inne ogólnie - żyje w sprzeczności z naturą, jego podstawowe wartości (w obszarze religii, polityki etyki etc.) są nie tylko fałszywe, ale także działają na jego niekorzyść
- istoty ludzkie mogą dostrzec swą prawdziwą naturę, a poprzez to osiągnąć szczęście,  tylko przez zastosowanie rygorystycznej dyscypliny (askesis) - ćwiczenie ciała; 
- celem cynickiego ćwiczenia i dyscypliny jest promowanie najważniejszych atrybutów szczęśliwego życia - wolności i samowystarczalności (autarkeia)
- choć szczęście cyników ma raczej wymiar negatywny - wolność od czegoś - jest także aktywne, w znaczeniu przeciwstawiania się światu zastanemu, autorytetom i tradycji - np. poprzez żart, parodię, satyrę


A.A. Long, The Socratic Tradition: Diogenes, Crates, and Hellenistic Ethics, in: The Cynicism, ed. X, Berkeley 1996, s. 28-46

tezy cynickie:
1. szczęście to życie w zgodzie z naturą
2. szczęście jest dostępne dla każdego, kto  zechce poświęcić odpowiednią ilość energii na fizyczne i mentalne ćwiczenie
3. esencją szczęścia jest samoopanowanie, które objawia się w zdolności do życia w szczęsciu niezależnie od ciężkich okoliczności życiowych
4. samoopanowanie jest równoznaczne z, albo  prowadzi do pojawienia się dzielnego charakteru
5. osoba szczęśliwa jest jedyną osobą, która jest prawdziwie mądra, wolna i niezależna
6. rzeczy zwyczajowo uważane za niezbędne dla szczęścia, np. bogactwo, sława czy władza polityczna, nie mają tak naprawdę wartości w swej naturze
7. najważniejszą przeszkodą w drodze do szczęścia są błędne oceny tego, co ma wartość, a także emocjonalne niepokoje i złośliwy charakter, które wyrastają z owych fałszywych sądów

"konteksty"

- artykuł L. Trzcionkowskiego (Religioznawcy i historycy (Kilka uwag na marginesie książki Kazimierza Banka, "Mistycy i bezbożnicy. Przełom religijny VI-V w. p.n.e. w Grecji", Kraków 2003), „Przegląd Historyczny” t. 95, nr 4 (2004), s. 509-523) - wejdź

- K. Banek, Mistycy i bezbożnicy, Kraków 2003, s. 21-45 (rozdz. 1: "Modlitwa Lacedemończyków")

teza o cichej modlitwie opiera się na interpretacji Pl. Alc. II, 149b
wydanie: Pseudo-Platon, Alkibiades I i inne dialogi oraz Definicje, tł. i kom. L. Regner, Warszawa 1973;

tłumaczenie L. Regnera:
Ateńczykom to mówi Ammon: powiada, że woli zbożne milczenie (euphemia) Lacedemończyków, niż wszystkie ofiary (hiera) Hellenów. Tyle powiedział i nic więcej. Wydaje mi się, że bóg nazwał milczeniem (euphemia) nie co innego, jak właśnie ich modlitwę (euche). W istocie bowiem ona różni się bardzo od modlitwy innych.

filozofia - jedzenie - wegetarianizm

Polecam Państwa uwadze niepublikowane tłumaczenie mowy Plutarcha "O jedzeniu mięsa" dokonane przez D. Miszczyńskiego (i dostępne dzięki jego życzliwości - za co ogromnie jesteśmy wdzięczni).
Krótki tekst jest zaopatrzony na końcu w komentarz, który także jest wart uwagi.
Skoro zaś rozmawiamy za tydzień o Diogenesie z Synopy, to proszę także w wypadku cyników - i ogólniej w ogóle filozofów IV w. - zwrócić uwagę na stosunek do jedzenia.

Dla wytrwałych polecam angielskie tłumaczenie antycznego tekstu o wegetarianizmie - De abstinentia Porfiriusza (to link do ks. 1, ale reszta też jest dostępna na portalu - menu na górze, klikamy prawy przycisk "Page" i przechodzimy do następnych ksiąg).

Na koniec ilustracja z kodeksu średn. z przedstawieniem dyskusji Awerroesa z Porfiriuszem:

bybloi

Aby nie było Państwu nudno polecam uwadze kilka bardzo dobrych książek Pierre'a Hadot, które są dostępne online w świetnych skanach:
P. Hadot, Czym jest filozofia starożytna;
P. Hadot, Filozofia jako ćwiczenie duchowe;
P. Hadot, Twierdza wewnętrzna: rozważania do "Rozmyślań" Marka Aureliusza;

miłej lektury;)

odwołane zajęcia

Pragnąc z góry przeprosić za niedogodność informuję, że ze względów zdrowotnych odwołuję dzisiejsze zajęcia ze "Star. praktyk moralnych".
Odpracujemy je w dogodnym terminie.

ważne terminy

ważne terminy
(bo granice mojego języka oznaczają granice mojego świata - Wittg.)
[niezależnie od pewnych wyjaśnień, które tu zamieściłem i które nie są definicjami, ale bliżej im do impresji i zestawu (moich) skojarzeń, proszę samodzielnie szukać i dociekać]

• sophos / sophistes / philosophos / - cf. poeta jakos sophos i sophie - poezja
• arete - virtus - cnota / dzielność etc.
• ethos - etyka / mos, moris –>> moralis (o tempora, o mores) - zwyczaj itp.
• schole / otium - czas wolny od prac fizycznych, który należy przeznaczyć na aktywność, która pozwoli nam wyrazić siebie w pełni [cf. także diatribe, paidagogos, didaskalos; gymnasion]
• theoria - od theaomai, oglądać, stąd theatron; ale theoria to takżeże święte poselstwo, a znaczneie znane najlepiej z Platona i Arystotelesa jest najpóźniejsze
• bios praktikos
• arche - cf. archegetes; początek, stąd: zasada ale i szczyt (cf. Gigon)
• physis - natura (rzeczy) - pojęcie rzeczywistości, która filozof opisuje
• eidenai - “wiedzieć-widzieć” i grecka ocena zdolności poznawczych i percepcji człowieka;
• episteme - wiedza
• aletheia - prawda jako nie-zapomnienie? koncepcja prawdy w kulturze greckiej; wiara w mity jako tertium quid; + doksa - mniemania; kleos - plotka/sława
• kosmos, kata kosmon - porządek, ład, (piękny) układ - to co uładzone i uporządkowane jest też piękne (i na odwrót) ; cf. harmonia
• psyche - przykład dynamiczności zjawiska - zmienność koncepcji w czasie - cf. orficy i dusza
• ataraksia - nieporuszenie
• enkrateia - powściągliwość
• therapeia - troska
• autarkeia - samowystarczalność
• euthymia - utrzymywanie dobrego thymosu;)
• logos - słowo, o-powieść, rozum etc.
• eudaimonia - szczęście, dosł. przychylność daimona/boga cf. Hdt. o braku zaufania do szczęścia/powodzenia zaim umrzemy; cf. Archiloch i ephemeros jako przyklad zależności człowieka od tego, co się / co bóg zdarzy; cf. też eutychia
• hybris - meden agan - nic ponad (miarę)
• adiafora - niezależność od zmian zewn.
• apatheia - niecierpienie, uniezależnienie od bodźców zewn.

moralność a pobożność

Zapewne niedługo będziemy czytać Eutyfrona Platona, stąd skojarzenie;)
Polecam Państwa uwadze stronę i sam projekt: "Ofiara krawa w starożytnej Grecji w świetle danych filologicznych".
Nas jednak najbardziej interesuje ich podstrona dotycząca Eutyfrona i analiza tekstu pod kątem ofiary i pobożności - wejdź
Szczególnie, że pojawiają się tam terminy greckie, bez których zrozumienie tekstu jest wyjątkowo trudne.

Seneka i lectura

"Nadmiar książek zaś powoduje roztargnienie"

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, 2.3

Muzy i kosmologia

Musas esse mundi cantum.

Cytat chyba z Makrobiusza, ale pewności nie mam i w sumie wciąż szukam dokładnego miejsca. Idea w zasadzie odwołująca się do wyobrażeń pitagorejskich (i neopitagorejskich), znanych chyba najwcześniej z Arystotelesa.

Pitagorejczycy i Muzy w wyobrażeniach kosmologicznych:

Porphirios VP (miejsce zapodziałem, ale znajdę-;): Stwierdzał (sc. Pitagoras), że dźwięki, jakie wydaje siedem gwiazd stałych i ta z planet, którą z racji położenia wobec nas nazywają Przeciwziemią, to dziewięć Muz. [tł. Janina Gajda-Krynicka 1993, 14];

Aristototeles frg. 159 Gigon (też za Porphiriuszem): Niektóre z nauk wypowiadał w sposób symboliczny, z nich to wiele zapisał Arystoteles, a mianowicie Pitagoras powiadał, że morze jest łzą, konstelacje Niedźwiedzic – rękami Rei, Plejady – lirą Muz, planety – łzami Persefony etc. [tł. Janina Gajda-Krynicka 1993, 17];

Ogólnie por. Ch. Riedweg 2002, s. 28: Verschiedene Zeugnisse deuten darauf hin, dass die Musen im religioesen und kosmologischen Denken der Pythagoreer in der Tat eine nich unwichtige Rolle spielten.

educare, paideia, cultura

W. Shakespeare, Henryk VI cz. 2, IV.7, 27-34 (tł. cyt. za: S. Greenblatt, Shakespeare. Stwarzanie świata, tł. B. Kopeć-Umiastowska, Warszawa 2007):
 Cade, przywódca buntowników mówi do lorda Saye:

    Jak najobrzydliwszy zdrajca popsułeś młodzież królestwa budując szkoły; a gdy za starych czasów przodkowie nasi nie znali innych książek jak karby i nacięcia, ty zaprowadziłeś drukarnie i z krzywdą króla, jego korony i godności wystawiłeś papiernię. Będzie ci w oczy dowiedzione, że otoczyłeś się ludźmi, którzy bez ustanku prawią o rzeczownikach i czasownikach, i innych równie sprośnych rzeczach, których żadne chrześcijańskie ucho nie może słuchać bez zgrozy.

Antystenes???

Atenajos 11.507a:

lecz bynajmniej nie pochwalam też Antystenesa: on bowiem także źle mówił o wielu i nie oszczędził nawet samego Platona, po prostacku nazwał go nawet ‚Kutasem’ i napisał dialog pod tym właśnie tytułem.

ten Antystenes…?

czemu tego nie ma w podręcznikach literatury greckiej?

ba – dodaję dialog na listę tekstów, które muszą zostać odzyskane z popiołów biblioteki aleksandryjskiej etc.

Favorinus i dogma

inquirere potius quam decernere

raczej stawiać pytania 

niż wyciągać (ostateczne) wnioski

Favorinus u Aulusa Gelliusa 

(Noct. Att. 20.1.9)

pełna wersja zdania Favorinusa (z kontekstem – owa secta to sceptyczna Akademia): 

Scis enim solitum esse me, pro disciplina sectae quam colo, inquirere potius quam decernere;

Gigon

Wstawiam link do książki Olofa Gigona i polecam Państwu jej lekturę:
link
(nie jest to najlepszy pdf, ale chwilowo mam kłopoty z programami do konwersji i kompresji... wszystko przez El Capitan;)
Ksero już niedługo znajdzie się na dole w bibliotece - w razie czego proszę o przypomnienie na zajęciach w najbliższy wtorek.

Nowe materialy zajęciowe

W końcu wstawiam Państwu dialog Lukiana - Uczta.
Proszę wybaczyć zwłokę, ale jak już miałem zdjęcia, to okazało się, że w ksero brakowało dwóch stron (108-109) i musiałem prosić kolegę z Warszawy etc. - tak czy inaczej pdf już jest;)

Poza tym materiały na następne zajęcia:
1. Żywoty Pitagorasa - do wyboru jeden, albo Porfiriusza, albo Jamblicha - najlepiej oba;)

Ewentualnie może być jeszcze do wyboru biografia Pitagorasa pochodząca z Diogenesa Laertiosa - link we wcześniejszych postach. Zwłaszcza, jeśli ktoś już czyta DL (tak się skraca oficjalnie Diogenesa) do poduszki.

Najciekawszy dla nas jest jednak chyba neoplatonik Jamblich - z różnych względów.

Ksenofont, Uczta

Link do pdf z Pismami sokratycznymi Ksenofonta - wejdź
Miłej lektury;)

lektury

Uprzedzając nieco, bo pokażę na zajęciach, chciałbym gorąco polecić jako wszechstronne wprowadzenie w filozofię antyczną genialną moim zdaniem pozycję:

• Olofa Gigona, Główne problemy filozofii starożytnej, tł. P. Domański, Warszawa 1996

"Akademia platońska"

W ramach rozmyślań na tym, jak też to nauczali filozofowie antyczni od strony organizacyjnej i formalnej 
hmmm taka to mozaika z Pompeii (dom Siminiusa Stefanusa) przyszła mi na myśl do okazania Państwu
miłej zadumy;)

tematy zajęć + forma zaliczenia

(niezobowiązująca) lista tematów, ktore "chcielibyśmy" realizować (kolejność przypadkowa;):

Bios theoretikos a bios praktikos

Od Homera do Platona: wzajemność, zobowiązania, przyjaźń i wzorce moralności archaicznej (arete/virtus; philia)

Popular morality a moralność elit - moralność a życie społeczne

stosunek do "obcych" - niewolnicy, kobiety, barbarzyńcy

Pitagoreizm – orfizm: wegetarianizm i praktyki moralne

  

Diogenes z Synopy - w poszukiwaniu życia "naturalnego" - ludzie a zwierzęta; życie spół. a życie zwierząt; antropologia kultury

Arystoteles i narodziny etyki

Zenon -  stoicyzm - Seneka

Marek Aureliusz i twierdza wewnętrzna

Arystyp z Kyreny, Epikur i hedonizm

Pyrron i ataraxia 

Moralność a religia (np.Platon, Eutyfron - Sofokles, Antygona; Obrona Sokratesa)

śmierć (własna / czyjaś [np. M. Aureliusz i listy konsolacyjne]), samobójstwo, zabijanie zwierząt etc.

filozofowie a płeć, seksualność, rodzina (np. Teofrast: czy mądry człowiek powinien się żenić? Plutarch i Zalecenia małżenskie; Ksenofont, Ekonomik) 

szczęście

przyjaźń

życie filozoficzne - szkoły filozoficzne, podróże (Pyrron), wykłady, kłótnie filozofów, formy upubliczniania poglądów (traktaty, listy, polemiki, dialogi)

jak uśmierzyć gniew i stoickie praktyki terapeutyczne (+ Pitagoras i rola muzyki)

Tyche - los; co się zdarza, a co kształtujemy, astrologia, wolna wola etc.

religia i etyka (Eutyfron, Antygona, Obrona Sokratesa [daimonion i czym jest religijność grecka - ofiary, ale niekoniecznie wyobrażenia])

jedzenie, ofiary, zwierzęta, ciało

"ludowe" formy przekazu moralnego - gnomy, przysłowia, bajki, przypowieści, anegdoty, dowcipy (Filogelos, powiedzenia 7 mędrców, pitagorejskie akusmata)

atomizm Demokryta, Epikur - Lukrecjusz (cf. Greenblatt, Zwrot. Jak zaczął się renesans)




------------------
Forma zaliczenia: aktywny udział w zajęciach - 50%; praca pisemna zawierająca komentarz do wybranego tekstu antycznego w formie imitującej gatunki literackie typowe dla filozofii antycznej (dialog, list, mowa) - 50%.

Lektury

Lista pożądanych tekstów antycznych - gorąco polecanych do czytania (z linkami do pdf-ów):

- Lukian, Dialogi, t. 1-3 (dialogi: Uczta, albo Lapitowie; Licytacja żywotów filozoficznych; Rybak, albo zmartwychwstali; Cynik)

- Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, (różne żywoty - m.in. Pitagorasa, Arystypa, Diogenesa z Synopy, Epikura etc.)

- Teofrast, Charaktery, 

- Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, 

- Marek Aureliusz, Rozmyślania, 

- Apulejusz, Metamorfozy albo Złoty osioł, 

- Flawiusz Filostratos, Żywot Apolloniusza z Tyany; 

- Klemens Aleksandryjski, Wychowawca; 

- Plutarch, Nauka Epikura (nawet) nie umożłiwia przyjemnego życia, w: Moralia II

reszta propozycji już niedługo;)

informacje ogólne

Witam, chairete, salvete etc.
Pod poniższym adresem będą się pojawiać informacje dotyczące zajęć z listą lektur, nowymi tematami i linki do niezbędnych tekstów pdf itp.
Mam nadzieję, że będzie to ciut wygodniejsze niż tablica na korytarzu i segregator w bibliotece;)

T. Mojsik
tmojsik@uwb.edu.pl