Grecy i ateizm

Polecam uwadze fragmencik książki Tima Whitmarsh, Battling the Gods. Atheism in Ancient World - wejdź
Niby tylko fragmencik, ale akurat dot. Sokratesa;)

moralność - religijność

Link do tomu (Moralia t. 1) Plutarcha, w którym znajdą Państwo utwór "O zabobonności" - wejdź

Drugie źródło to:
Teofrast, Charaktery - wejdź (do biblioteki;-)

Diogenes - idee

Diogenes - główne idee stojące za działaniami:
- natura dostarcza norm etycznych (zwierzęta - porównanie innych kultur)
- ponieważ greckie społeczeństwo - i każde inne ogólnie - żyje w sprzeczności z naturą, jego podstawowe wartości (w obszarze religii, polityki etyki etc.) są nie tylko fałszywe, ale także działają na jego niekorzyść
- istoty ludzkie mogą dostrzec swą prawdziwą naturę, a poprzez to osiągnąć szczęście,  tylko przez zastosowanie rygorystycznej dyscypliny (askesis) - ćwiczenie ciała; 
- celem cynickiego ćwiczenia i dyscypliny jest promowanie najważniejszych atrybutów szczęśliwego życia - wolności i samowystarczalności (autarkeia)
- choć szczęście cyników ma raczej wymiar negatywny - wolność od czegoś - jest także aktywne, w znaczeniu przeciwstawiania się światu zastanemu, autorytetom i tradycji - np. poprzez żart, parodię, satyrę


A.A. Long, The Socratic Tradition: Diogenes, Crates, and Hellenistic Ethics, in: The Cynicism, ed. X, Berkeley 1996, s. 28-46

tezy cynickie:
1. szczęście to życie w zgodzie z naturą
2. szczęście jest dostępne dla każdego, kto  zechce poświęcić odpowiednią ilość energii na fizyczne i mentalne ćwiczenie
3. esencją szczęścia jest samoopanowanie, które objawia się w zdolności do życia w szczęsciu niezależnie od ciężkich okoliczności życiowych
4. samoopanowanie jest równoznaczne z, albo  prowadzi do pojawienia się dzielnego charakteru
5. osoba szczęśliwa jest jedyną osobą, która jest prawdziwie mądra, wolna i niezależna
6. rzeczy zwyczajowo uważane za niezbędne dla szczęścia, np. bogactwo, sława czy władza polityczna, nie mają tak naprawdę wartości w swej naturze
7. najważniejszą przeszkodą w drodze do szczęścia są błędne oceny tego, co ma wartość, a także emocjonalne niepokoje i złośliwy charakter, które wyrastają z owych fałszywych sądów

"konteksty"

- artykuł L. Trzcionkowskiego (Religioznawcy i historycy (Kilka uwag na marginesie książki Kazimierza Banka, "Mistycy i bezbożnicy. Przełom religijny VI-V w. p.n.e. w Grecji", Kraków 2003), „Przegląd Historyczny” t. 95, nr 4 (2004), s. 509-523) - wejdź

- K. Banek, Mistycy i bezbożnicy, Kraków 2003, s. 21-45 (rozdz. 1: "Modlitwa Lacedemończyków")

teza o cichej modlitwie opiera się na interpretacji Pl. Alc. II, 149b
wydanie: Pseudo-Platon, Alkibiades I i inne dialogi oraz Definicje, tł. i kom. L. Regner, Warszawa 1973;

tłumaczenie L. Regnera:
Ateńczykom to mówi Ammon: powiada, że woli zbożne milczenie (euphemia) Lacedemończyków, niż wszystkie ofiary (hiera) Hellenów. Tyle powiedział i nic więcej. Wydaje mi się, że bóg nazwał milczeniem (euphemia) nie co innego, jak właśnie ich modlitwę (euche). W istocie bowiem ona różni się bardzo od modlitwy innych.

filozofia - jedzenie - wegetarianizm

Polecam Państwa uwadze niepublikowane tłumaczenie mowy Plutarcha "O jedzeniu mięsa" dokonane przez D. Miszczyńskiego (i dostępne dzięki jego życzliwości - za co ogromnie jesteśmy wdzięczni).
Krótki tekst jest zaopatrzony na końcu w komentarz, który także jest wart uwagi.
Skoro zaś rozmawiamy za tydzień o Diogenesie z Synopy, to proszę także w wypadku cyników - i ogólniej w ogóle filozofów IV w. - zwrócić uwagę na stosunek do jedzenia.

Dla wytrwałych polecam angielskie tłumaczenie antycznego tekstu o wegetarianizmie - De abstinentia Porfiriusza (to link do ks. 1, ale reszta też jest dostępna na portalu - menu na górze, klikamy prawy przycisk "Page" i przechodzimy do następnych ksiąg).

Na koniec ilustracja z kodeksu średn. z przedstawieniem dyskusji Awerroesa z Porfiriuszem:

bybloi

Aby nie było Państwu nudno polecam uwadze kilka bardzo dobrych książek Pierre'a Hadot, które są dostępne online w świetnych skanach:
P. Hadot, Czym jest filozofia starożytna;
P. Hadot, Filozofia jako ćwiczenie duchowe;
P. Hadot, Twierdza wewnętrzna: rozważania do "Rozmyślań" Marka Aureliusza;

miłej lektury;)

odwołane zajęcia

Pragnąc z góry przeprosić za niedogodność informuję, że ze względów zdrowotnych odwołuję dzisiejsze zajęcia ze "Star. praktyk moralnych".
Odpracujemy je w dogodnym terminie.

ważne terminy

ważne terminy
(bo granice mojego języka oznaczają granice mojego świata - Wittg.)
[niezależnie od pewnych wyjaśnień, które tu zamieściłem i które nie są definicjami, ale bliżej im do impresji i zestawu (moich) skojarzeń, proszę samodzielnie szukać i dociekać]

• sophos / sophistes / philosophos / - cf. poeta jakos sophos i sophie - poezja
• arete - virtus - cnota / dzielność etc.
• ethos - etyka / mos, moris –>> moralis (o tempora, o mores) - zwyczaj itp.
• schole / otium - czas wolny od prac fizycznych, który należy przeznaczyć na aktywność, która pozwoli nam wyrazić siebie w pełni [cf. także diatribe, paidagogos, didaskalos; gymnasion]
• theoria - od theaomai, oglądać, stąd theatron; ale theoria to takżeże święte poselstwo, a znaczneie znane najlepiej z Platona i Arystotelesa jest najpóźniejsze
• bios praktikos
• arche - cf. archegetes; początek, stąd: zasada ale i szczyt (cf. Gigon)
• physis - natura (rzeczy) - pojęcie rzeczywistości, która filozof opisuje
• eidenai - “wiedzieć-widzieć” i grecka ocena zdolności poznawczych i percepcji człowieka;
• episteme - wiedza
• aletheia - prawda jako nie-zapomnienie? koncepcja prawdy w kulturze greckiej; wiara w mity jako tertium quid; + doksa - mniemania; kleos - plotka/sława
• kosmos, kata kosmon - porządek, ład, (piękny) układ - to co uładzone i uporządkowane jest też piękne (i na odwrót) ; cf. harmonia
• psyche - przykład dynamiczności zjawiska - zmienność koncepcji w czasie - cf. orficy i dusza
• ataraksia - nieporuszenie
• enkrateia - powściągliwość
• therapeia - troska
• autarkeia - samowystarczalność
• euthymia - utrzymywanie dobrego thymosu;)
• logos - słowo, o-powieść, rozum etc.
• eudaimonia - szczęście, dosł. przychylność daimona/boga cf. Hdt. o braku zaufania do szczęścia/powodzenia zaim umrzemy; cf. Archiloch i ephemeros jako przyklad zależności człowieka od tego, co się / co bóg zdarzy; cf. też eutychia
• hybris - meden agan - nic ponad (miarę)
• adiafora - niezależność od zmian zewn.
• apatheia - niecierpienie, uniezależnienie od bodźców zewn.

moralność a pobożność

Zapewne niedługo będziemy czytać Eutyfrona Platona, stąd skojarzenie;)
Polecam Państwa uwadze stronę i sam projekt: "Ofiara krawa w starożytnej Grecji w świetle danych filologicznych".
Nas jednak najbardziej interesuje ich podstrona dotycząca Eutyfrona i analiza tekstu pod kątem ofiary i pobożności - wejdź
Szczególnie, że pojawiają się tam terminy greckie, bez których zrozumienie tekstu jest wyjątkowo trudne.

Seneka i lectura

"Nadmiar książek zaś powoduje roztargnienie"

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, 2.3

Muzy i kosmologia

Musas esse mundi cantum.

Cytat chyba z Makrobiusza, ale pewności nie mam i w sumie wciąż szukam dokładnego miejsca. Idea w zasadzie odwołująca się do wyobrażeń pitagorejskich (i neopitagorejskich), znanych chyba najwcześniej z Arystotelesa.

Pitagorejczycy i Muzy w wyobrażeniach kosmologicznych:

Porphirios VP (miejsce zapodziałem, ale znajdę-;): Stwierdzał (sc. Pitagoras), że dźwięki, jakie wydaje siedem gwiazd stałych i ta z planet, którą z racji położenia wobec nas nazywają Przeciwziemią, to dziewięć Muz. [tł. Janina Gajda-Krynicka 1993, 14];

Aristototeles frg. 159 Gigon (też za Porphiriuszem): Niektóre z nauk wypowiadał w sposób symboliczny, z nich to wiele zapisał Arystoteles, a mianowicie Pitagoras powiadał, że morze jest łzą, konstelacje Niedźwiedzic – rękami Rei, Plejady – lirą Muz, planety – łzami Persefony etc. [tł. Janina Gajda-Krynicka 1993, 17];

Ogólnie por. Ch. Riedweg 2002, s. 28: Verschiedene Zeugnisse deuten darauf hin, dass die Musen im religioesen und kosmologischen Denken der Pythagoreer in der Tat eine nich unwichtige Rolle spielten.

educare, paideia, cultura

W. Shakespeare, Henryk VI cz. 2, IV.7, 27-34 (tł. cyt. za: S. Greenblatt, Shakespeare. Stwarzanie świata, tł. B. Kopeć-Umiastowska, Warszawa 2007):
 Cade, przywódca buntowników mówi do lorda Saye:

    Jak najobrzydliwszy zdrajca popsułeś młodzież królestwa budując szkoły; a gdy za starych czasów przodkowie nasi nie znali innych książek jak karby i nacięcia, ty zaprowadziłeś drukarnie i z krzywdą króla, jego korony i godności wystawiłeś papiernię. Będzie ci w oczy dowiedzione, że otoczyłeś się ludźmi, którzy bez ustanku prawią o rzeczownikach i czasownikach, i innych równie sprośnych rzeczach, których żadne chrześcijańskie ucho nie może słuchać bez zgrozy.

Antystenes???

Atenajos 11.507a:

lecz bynajmniej nie pochwalam też Antystenesa: on bowiem także źle mówił o wielu i nie oszczędził nawet samego Platona, po prostacku nazwał go nawet ‚Kutasem’ i napisał dialog pod tym właśnie tytułem.

ten Antystenes…?

czemu tego nie ma w podręcznikach literatury greckiej?

ba – dodaję dialog na listę tekstów, które muszą zostać odzyskane z popiołów biblioteki aleksandryjskiej etc.

Favorinus i dogma

inquirere potius quam decernere

raczej stawiać pytania 

niż wyciągać (ostateczne) wnioski

Favorinus u Aulusa Gelliusa 

(Noct. Att. 20.1.9)

pełna wersja zdania Favorinusa (z kontekstem – owa secta to sceptyczna Akademia): 

Scis enim solitum esse me, pro disciplina sectae quam colo, inquirere potius quam decernere;